Vragen aan oma: van haar eerste baantje tot haar trouwdag

Goede vragen aan oma gaan over dingen die ze voor zich ziet als ze haar ogen dichtdoet: de keuken van haar moeder, de weg naar school, de jurk op haar trouwdag. Hieronder staan zestig vragen, gegroepeerd per periode uit haar leven, met tips om het gesprek op gang te krijgen. Kies er een paar uit. Je hoeft ze niet allemaal te stellen, en zeker niet op één middag.

De meeste kleinkinderen kennen oma vooral als oma: de koektrommel, de vraag of je wel genoeg eet, de verjaardagen met de kring stoelen. Wie zij was voordat er kleinkinderen waren, weet je meestal maar in flarden. Een verhaal over de oorlog dat ooit langskwam, de naam van een vriendin die je nooit hebt ontmoet. Die flarden kun je aanvullen. Je moet het alleen vragen, en liefst een beetje tegelijk.

Hoe je begint

Als je oma ineens een lijst vragen voorlegt, gaat ze op haar hoede. Begin klein en concreet. Neem een oude foto mee, of vraag naar iets wat je al half weet: "Jij vertelde laatst over die bakker op de hoek, hoe heette die ook alweer?" Vragen over plekken en dingen werken beter dan vragen over gevoelens. Als ze eenmaal vertelt over het huis waar ze opgroeide, komen de gevoelens vanzelf.

Een paar dingen die helpen:

• Stel één vraag per keer en laat stiltes vallen. Wie even nadenkt, is meestal nog niet klaar.
• Vraag door op details: "Hoe rook het daar?", "Wat had je aan?", "Wat zei je vader toen?"
• Schrijf zo weinig mogelijk tijdens het gesprek. Neem het op met je telefoon, als ze dat goed vindt.
• Laat het gesprek afdwalen. Een zijpad levert vaak het mooiste verhaal op.

Meer algemene tips staan bij onze lijst met vragen aan je ouders. Die werkt ook goed voor grootouders.

Haar jeugd en het huis waar ze opgroeide

Begin hier. Herinneringen aan de vroege jeugd zijn vaak scherp, en het is een veilig onderwerp.

1. Hoe zag het huis eruit waar je opgroeide? Waar stond de tafel?
2. Wie sliep er bij wie op de kamer?
3. Wat aten jullie op een gewone doordeweekse dag, en wat op zondag?
4. Hoe ging dat, je wassen en in bad gaan, bij jullie thuis?
5. Wat speelde je buiten, en met wie?
6. Welk speelgoed had je, en wat wilde je heel graag hebben?
7. Wat voor man was je vader? Waar was hij streng over?
8. Wat deed je moeder de hele dag? Wat heb je van haar geleerd zonder dat ze het uitlegde?
9. Kende je je eigen opa's en oma's goed? Hoe was het bij hen thuis?
10. In welke straat of welk dorp was dat? Wat is daar nu nog van over?
11. Wanneer werd je gestraft, en hoe?
12. Waar was je als kind echt bang voor?

School en de jaren als meisje

Veel oma's gingen jong van school, soms tegen hun zin. Vraag daar voorzichtig naar, want het kan nog steeds schuren.

13. Hoe ging je naar school, en hoe lang deed je erover?
14. Welke juf of meester herinner je je nog? Waarom juist die?
15. Wat leerde je graag, en waar was je slecht in?
16. Mocht je doorleren? Wie besliste dat?
17. Wat wilde je worden toen je twaalf was?
18. Wie was je beste vriendin, en wat deden jullie samen?
19. Hoe werd je verjaardag gevierd toen je klein was?
20. Hoe zag een zaterdag eruit?
21. Wat kocht je als eerste van je eigen geld?

Werk en het huishouden

Huishoudelijk werk telt ook als werk, en veel oma's hebben daar meer verhalen over dan over een baan. Vraag naar allebei.

22. Wat was je eerste baantje? Hoe kwam je eraan?
23. Wat verdiende je, en hoeveel moest je daarvan thuis afgeven?
24. Moest je stoppen met werken toen je trouwde? Hoe vond je dat?
25. Hoe zag een wasdag eruit voordat er een wasmachine was?
26. Welke gerechten kun je blind maken? Van wie heb je die geleerd?
27. Wat haalde je bij de kruidenier, en wat op de markt?
28. Welk apparaat in huis maakte je leven echt makkelijker toen het kwam?
29. Hoe hield je het huishoudgeld bij?
30. Wat vond je het zwaarst aan het huishouden met kleine kinderen?

Verkering, liefde en trouwen

Dit is vaak het deel waar oma gaat glimlachen, of juist even stil wordt. Is opa er niet meer, of is het anders gelopen, pas de vragen dan aan.

31. Waar heb je opa voor het eerst gezien?
32. Wat viel je als eerste aan hem op?
33. Hoe ging verkering in jouw tijd? Waar mocht je wel en niet heen?
34. Wat vonden je ouders van hem?
35. Hoe vroeg hij je ten huwelijk, of hoe besloten jullie het samen?
36. Hoe zag je trouwdag eruit? Wat had je aan, wat werd er gegeten?
37. Waar gingen jullie wonen, en hoe kwamen jullie aan dat huis?
38. Was er iemand anders voordat je opa leerde kennen?
39. Hoe houd je het zo lang vol samen, als je daar iets over kunt zeggen?

Moeder worden

Deze vragen leveren vaak verhalen op over je eigen vader of moeder die je nog nooit hebt gehoord.

40. Hoe was het toen je merkte dat je zwanger was van je eerste kind?
41. Waar ben je bevallen, en wie was erbij?
42. Hoe kwamen jullie aan de namen van de kinderen?
43. Wat voor kind was mijn vader of moeder?
44. Wat deden jullie als gezin op zondag?
45. Waar gingen jullie op vakantie, en hoe kwamen jullie daar?
46. Wat zou je nu anders doen als moeder?
47. Om welk ondeugend moment van je kinderen kun je nu lachen?

Grote gebeurtenissen

Oma heeft dingen meegemaakt die jij uit de geschiedenisles kent. Vraag naar wat zij zelf zag en hoorde, ook als dat klein lijkt.

48. Wat weet je nog van de oorlog, of wat vertelden je ouders erover?
49. Waar was je tijdens de watersnood van 1953, en wat hoorde je ervan?
50. Wanneer zag je voor het eerst televisie? Bij wie keken jullie?
51. Wat merkte jij van de jaren zestig? Veranderde er iets in je eigen leven, of zag je het vooral op tv?
52. Wanneer kwam de eerste auto of telefoon in huis?
53. Welk nieuwsbericht ben je nooit vergeten?

Wie ze nu is

Sluit af met vragen over het hele leven. Die zijn zwaarder, dus stel ze pas als het gesprek al een tijd loopt.

54. Waar ben je het meest trots op?
55. Wat is in je leven anders gelopen dan je had gedacht?
56. Wat mis je van vroeger, en wat juist helemaal niet?
57. Welke raad zou je jezelf op je twintigste geven?
58. Waar moet je nog steeds om lachen als je eraan terugdenkt?
59. Wat wil je dat je kleinkinderen over jou weten?
60. Welk recept, gezegde of gewoonte moet in de familie blijven?

Wat je met de antwoorden doet

Neem je de gesprekken op met je telefoon, geef elk bestand dan meteen een naam met de datum en het onderwerp. Na een paar maanden weet je anders niet meer welke opname over de trouwdag ging. Zet de bestanden op twee plekken, bijvoorbeeld op je computer en in de cloud.

Schrijf de mooiste verhalen uit in haar eigen woorden, met haar uitdrukkingen erin. "Je kon je kont er niet keren" zegt meer over dat keukentje dan een nette beschrijving van de afmetingen. Hoe je zo'n verhaal opschrijft zonder dat het stijf wordt, lees je in een levensverhaal schrijven.

Woont oma verder weg, of zie je haar niet elke week? Dan kun je de vragen ook op afstand stellen. Bij Mijn Levensverhalen krijgt ze één vraag per keer via WhatsApp of e-mail, tikt op de link en praat. Ze hoeft niets te schrijven of te installeren, en jij leest haar verhaal daarna uitgeschreven terug.

Zoek je nog iets voor de feestdagen, dan staan er ideeën in sinterklaascadeau voor opa en oma.

Veelgestelde vragen

Welke vragen kun je aan je oma stellen?

Begin met concrete vragen over haar jeugd: het huis, school, eten, haar ouders. Daarna kun je doorgaan naar verkering, werk, het moederschap en wat ze haar kleinkinderen wil meegeven. Open vragen die een herinnering oproepen, zoals "Hoe zag je trouwdag eruit?", werken beter dan vragen met ja of nee.

Hoe begin je een gesprek met oma over vroeger?

Neem een oude foto mee of vraag naar iets wat ze ooit zelf vertelde. Dan voelt het als een gewoon gesprek en minder als een interview. Stel één vraag en geef haar de tijd.

Wat doe je als oma zegt dat ze het niet meer weet?

Maak de vraag kleiner. "Hoe was school?" is moeilijk, "Hoe kwam je 's ochtends op school?" is makkelijker. Een foto, een liedje of een bekend gerecht helpt ook. Soms komt het antwoord een week later alsnog.

Hoe bewaar je de verhalen van oma?

Neem de gesprekken op en bewaar de bestanden op twee plekken. Schrijf de verhalen uit in haar eigen woorden en zet er foto's bij. Daar kun je later een boekje of map van maken voor de hele familie.

Wil je dit niet allemaal zelf bijhouden, dan kan Mijn Levensverhalen het overnemen: oma vertelt, wij schrijven het uit, en als jullie klaar zijn wordt het een hardcover boek waarin je bij elk verhaal haar stem kunt terugluisteren. Lees hoe het werkt.