Vragen aan opa: 70 vragen over zijn leven en zijn verhalen

Goede vragen aan opa gaan over dingen die hij met zijn handen deed en plekken waar hij kwam: de werkplaats, de brommer, het voetbalveld, de eerste auto. Via die dingen komen de verhalen over mensen en gevoelens vanzelf. Hieronder staan 70 vragen in zeven thema's, plus tips voor het gesprek zelf.

Veel opa's vertellen graag, maar niet op commando. Op de vraag "Hoe was uw jeugd?" komt vaak "Gewoon, we hadden het niet breed". Op de vraag hoe hij als jongen aan zijn eerste fiets kwam, komt een verhaal van tien minuten. Daarom zijn de vragen hieronder zo concreet mogelijk.

De vragen

Opa als jongen

Begin bij het begin. Herinneringen aan de kindertijd liggen vaak dichter aan de oppervlakte dan die van later.

1. In welk huis groeide je op, en wat zag je als je uit het raam keek?
2. Hoe was je vader? Wat deed hij voor werk?
3. Welke klusjes moest je als jongen thuis doen?
4. Met wie speelde je op straat, en wat speelden jullie?
5. Wat was het stoutste wat je als kind hebt uitgehaald?
6. Hoe kwam je aan je eerste fiets?
7. Had je een bijnaam? Hoe kwam je eraan?
8. Wat at je het liefst, en wat lustte je absoluut niet?
9. Hoe vierden jullie thuis je verjaardag?
10. Welke meester op school vergeet je nooit?
11. Wat wilde je worden toen je klein was?

Werk en vakmanschap

Voor veel mannen van zijn generatie was werk een groot deel van wie ze waren. Vraag door naar het gereedschap, de collega's en hoe laat hij de deur uit ging.

12. Wat was je allereerste baantje?
13. Hoe leerde je je vak? Wie leerde het je?
14. Hoe zag een gewone werkdag eruit, van opstaan tot thuiskomen?
15. Wie was de collega met wie je het meest lachte?
16. Wat kon jij op je werk beter dan de rest?
17. Was er een dag op het werk die je nooit vergeet?
18. Hoe ging je naar je werk? Op de fiets, met de bus, met de brommer?
19. Heb je ooit ontslag genomen of zelf een zaak overwogen?
20. Welk gereedschap of welke machine kende je door en door?
21. Hoe voelde het toen je met pensioen ging?

Dienstplicht en jonge jaren

Lang niet elke opa heeft in dienst gezeten, maar wie het deed, heeft er meestal verhalen over. Sla deze groep over als het niet past.

22. Waar heb je je dienstplicht vervuld, en wat deed je daar?
23. Wie waren je maten in dienst? Heb je ze nog gezien?
24. Wat was het eerste wat je deed toen je weer thuis was?
25. Waar ging je naartoe op zaterdagavond toen je jong was?
26. Had je een brommer of een motor? Hoe kwam je eraan?
27. Wat was je eerste auto, en waar reed je er voor het eerst mee naartoe?
28. Welke muziek draaide je toen je twintig was?
29. Wat was je eerste grote reis?
30. Wat deed je met je eerste verdiende geld?

Opa en oma

De meeste kleinkinderen kennen opa en oma alleen als stel. Hoe het begon, weten ze vaak niet. Ook als oma er niet meer is, wil opa hier vaak over vertellen.

31. Waar zag je oma voor het eerst?
32. Wat vond je meteen leuk aan haar?
33. Hoe vroeg je haar voor de eerste keer mee uit?
34. Wat vonden haar ouders van jou?
35. Hoe ging het aanzoek?
36. Hoe was jullie trouwdag? Wie waren er, en wat aten jullie?
37. Wat was jullie eerste huis, en hoe kwamen jullie eraan?
38. Waar maakten jullie vroeger weleens ruzie over?
39. Wat deed oma waar jij je nooit aan hebt kunnen wennen?
40. Wat is het mooiste wat jullie samen hebben meegemaakt?

Vader worden

Opa's uit deze generatie stonden vaak meer langs de kant bij de opvoeding dan vaders nu. Vraag ernaar zonder oordeel: hoe het toen ging, is zelf een verhaal.

41. Waar was je toen je eerste kind werd geboren?
42. Wat dacht je toen je je eerste kind voor het eerst vasthield?
43. Wat deed je als vader graag met de kinderen?
44. Wat vond je moeilijk aan vader zijn?
45. Hoe ging het bij jullie thuis aan tafel?
46. Waar ging de gezinsvakantie naartoe, en hoe kwamen jullie er?
47. Wat deed je anders dan je eigen vader?
48. Waar was je trots op bij je kinderen?
49. Is er iets wat je als vader anders had willen doen?
50. Hoe was het om opa te worden?

Hobby's, handen en de schuur

Hier komen de verhalen vaak het makkelijkst. Laat hem iets laten zien terwijl hij vertelt.

51. Wat doe je het liefst als je een vrije middag hebt?
52. Wat heb je ooit zelf gebouwd of gemaakt waar je trots op bent?
53. Welke club of vereniging was belangrijk voor je?
54. Voor welke voetbalclub was je, en welke wedstrijd vergeet je nooit?
55. Heb je ooit de Elfstedentocht gevolgd, of zelf geschaatst op natuurijs?
56. Wie leerde je vissen, klussen, kaarten of tuinieren?
57. Wat staat er in de schuur waar een verhaal bij hoort?
58. Welke vakantie wil je nog weleens overdoen?
59. Wat heb je altijd nog willen leren?
60. Welk spel speel je het liefst met je kleinkinderen?

Terugkijken

Bewaar deze vragen voor het eind, of voor een volgende keer. Ze hebben tijd nodig.

61. Op welke tijd in je leven kijk je het liefst terug?
62. Wat was het moeilijkste wat je hebt meegemaakt?
63. Welke beslissing heeft je leven de meeste richting gegeven?
64. Wie heeft je geholpen toen je het nodig had?
65. Waar ben je in je leven het meest trots op?
66. Wat wist je op je zeventigste wat je op je twintigste nog niet wist?
67. Wat is er volgens jou beter geworden in de wereld? En wat slechter?
68. Welke raad zou je je kleinkinderen willen meegeven?
69. Wat moeten wij echt over jou weten?
70. Wat zou je nog eens willen vertellen als iemand ernaar vroeg?

Zo krijg je opa aan het vertellen

Doe iets samen. Veel opa's praten makkelijker als ze naast je zitten en ergens mee bezig zijn: in de schuur, in de tuin, in de auto op weg naar het dorp waar hij opgroeide. Je hoeft elkaar dan niet aan te kijken, en een stilte voelt minder zwaar.

Vraag naar dingen. Een oud zakmes, een vergeelde foto van een brommer, een getuigschrift in een la. Vraag wat het is en waar het vandaan komt. Bij elk voorwerp hoort een plek en een tijd, en daar zitten de verhalen.

Houd het kort. Een kwartier per keer is genoeg. Liever tien korte gesprekken dan één lange middag waarna hij moe is en jij niets meer weet te vragen. Eén vraag per week is een prima tempo.

Vraag door op details. Als opa zegt dat hij bij de PTT werkte, vraag dan hoe zijn uniform eruitzag, of wat hij op een gewone dag deed. Als hij zegt dat het "een zware tijd" was, vraag dan wat hij toen at, waar hij sliep, wie er bij hem was.

Zoek je vragen voor oma, kijk dan bij de vragen aan oma. Wil je vragen die voor beide ouders werken, dan staan er 100 bij de vragen aan je ouders.

Wat doe je met de antwoorden?

Neem het gesprek op met je telefoon, met zijn toestemming. Je kunt beter luisteren als je niet tegelijk zit te schrijven, en je hebt zijn stem erbij. Geef het bestand een naam met de datum en het onderwerp en zet het op twee plekken.

Daarna kun je de verhalen uitschrijven. Doe dat in zijn woorden, met zijn uitdrukkingen. "We hadden het niet breed, maar we hadden het fijn" leest anders dan een nette samenvatting. In een levensverhaal schrijven lees je hoe je dat aanpakt als je geen schrijver bent.

Als opa liever praat dan met jou aan tafel zit, kan het ook op afstand. Bij Mijn Levensverhalen krijgt hij elke keer één vraag via WhatsApp of e-mail. Hij tikt op de link en vertelt, zonder app, account of wachtwoord. Wij schrijven het uit als een leesbaar verhaal en de familie leest mee.

Veelgestelde vragen

Wat kun je opa vragen over vroeger?

Vraag naar concrete dingen uit zijn jeugd: het huis waar hij opgroeide, zijn eerste fiets, de meester op school, wat er op tafel kwam. Ook zijn eerste baan en hoe hij oma leerde kennen leveren meestal mooie verhalen op. Hoe concreter de vraag, hoe langer het antwoord.

Hoe krijg je een stille opa aan het praten?

Doe iets samen en praat terwijl je bezig bent, bijvoorbeeld in de schuur of tijdens een autorit. Vraag naar voorwerpen en foto's: de gevoelens komen dan vaak vanzelf mee. Houd de gesprekken kort en kom er een week later op terug.

Kan ik opa naar de oorlog vragen?

Dat kan, maar laat hem bepalen hoe ver hij gaat. Veel opa's van nu waren toen nog heel jong of kennen de oorlog vooral uit de verhalen van hun eigen ouders. Begin met een open vraag, zoals wat zijn ouders erover vertelden, en zeg erbij dat hij niet hoeft te antwoorden.

Hoe bewaar je de verhalen van opa?

Neem de gesprekken op met je telefoon en bewaar de bestanden op twee plekken. Schrijf ze daarna uit, liefst in zijn eigen woorden, en voeg foto's toe. Dan kunnen ook de kleinkinderen die er niet bij waren ze later lezen.

Mijn Levensverhalen stuurt opa een jaar lang vragen in zijn eigen tempo, en hij beantwoordt ze door gewoon te praten. Zijn verhalen komen samen in een gebonden boek, met bij elk verhaal een QR-code waarmee je zijn stem terug kunt horen. Lees hoe het werkt.